Etken

Poliomiyelit, birbirleriyle bağlantılı üç entrovirüs, poliovirus tipleri 1, 2 ve 3 kaynaklı bir merkezi sinir sistemi hastalığıdır.

Bulaşma Yolu

Çevre koşularının kötü olduğu yerlerde suların, besinlerin mikroplu dışkı ile kirlenmesi ve kalabalık ortamlarda havaya yayılan mikropların solunmasıyla bulaşır, ancak nadir vakalarda kontamine besin ya da su yüzünden de ortaya çıkabilir.

Hastalığın Seyri

Hastalığın kuluçka süresi genellikle 6-20 gündür. Virüsün ağza girmesinden sonraki ilk enfeksiyon bölgesi bağırsaklardır, ancak virüs farinkste de bulunabilir. Poliomiyelit aynı zamanda "çocuk felci" olarak da bilinir, çünkü genellikle küçük çocuklarda ve çocuklarda felce neden olur: Vakaların % 60-70'inde 3 yaşın altındaki çocuklarda % 90'ında 5 yaşın altındaki çocuklarda görülür. Hastalığa yakalananlarda hafif ateş, baş ağrısı, kas ağrıları, bulantı-kusma gibi her bulaşıcı hastalıkta görülebilecek ortak belirtiler mevcuttur. Bazı kişilerde hastalık bu belirtilerle sınırlı kalırken, bazılarında ise kalıcı felçler meydana gelmektedir. Felçler genel olarak, çocuğun kendini ayağa kaldırmasında ve yürümesinde güçlük şeklinde ilk bulgularını verir. Çoğu hastada felç olan bacak ya da kolda duyu kaybı yoktur. İğne batırıldığında bunu hissederler. Bir yaşından büyük yaş grubundaki hassas çocuklar ve yetişkinler mikrobu kaptıklarında felç gelişmesi açısından daha büyük risk altındadırlar. Tedavisi yoktur.

Coğrafi Dağılım

Vahşi poliovirüsünün yayılması, tüm endüstrileşmiş ülkelerde ve gelişmekte olan ülkelerinde pek çoğunda durmuştur. Ancak özellikle ılıman iklim kuşağındaki gelişmekte olan ülkelerde önemli bir halk sağlığı problemidir. Ilıman iklimlerde polio virüs enfeksiyonu yaz aylarında artar. Poliovirüsü çok büyük bir hızla yayılan bir virüstür. Hasta kişiyle aynı evde kalan çocuklara yayılma oranı %100, erişkinlere bulaşma oranı %90'ın üzerindedir.

Yolcular için Risk

Hastalığın tamamen ortadan kalktığı tescillenene dek, yakalanma riski vardır ve hastalıklı ülkelere giden yolcular aşı ile tam olarak korunmalıdırlar. Enfeksiyonun sonuçları ölümle ya da sakatlıkla sonuçlanabilir. Enfeksiyon ve felç bağışıklığa sahip olmayan insanlarda ortaya çıkabilir ve hiçbir şekilde çocuklarla sınırlı tutulamaz. Enfekte olan yolcular olası hastalık taşıyıcılarıdır ve hastalığın dünya çapında silinmeye başladığı bu günlerde poliomiyelitten arınmış bölgelere virüsün tekrar girmesini sağlayabilirler.

Poliomyelit Aşısı

1988'de 125 ülkede endemik olarak görülen poliomyelit, 2006'da sadece Afganistan, Hindistan, Nijerya, Pakistan'da endemik olarak kalmıştır. Aşı yolculuktan 4 hafta önce yapılmalıdır.

1) Oral Poliomyelit Aşısı (OPV)

Canlı, attenüe bir aşıdır. OPV ucuz oluşu ve uygulama kolaylığı yönünden tercih edilen aşı olmuştur.

OPV'nin en büyük avantajlarından biri polioviruslara karşı intestinal immünite sağlaması; dezavantajı ise, her 10 milyon doz OPV'ye karşılık, aşıya bağlı 1 paralitik hastalığın ortaya çıkmasıdır. Bu risk en fazla ilk doz OPV'den sonradır. OPV içerisindeki canlı virusun fekal-oral yolla başka kişilere de geçmesi ve yetişkinlerle immün yetmezlikli kişilerde paralitik hastalık şansının çok daha fazla olması nedeniyle OPV yetişkinlere, immün yetmezliği olan çocuklara ve aynı evde immün yetmezlikli bir hasta bulunan kişilere yapılmamalıdır. İshal, OPV uygulanması için bir kontrendikasyon değildir. Ancak ishal varlığında bağışıklığın tam oluşamayabileceği düşünülerek 4 hafta sonra tekrarlanması önerilmektedir. OPV'nin koruyuculuğu %90-95 dir.

2) İnaktif Poliomyelit Aşısı (IPV)

İnaktive çocuk felci aşısı kombine aşılar içinde bulunmakta ve enjeksiyon şeklinde kas içine uygulanmaktadır. IPV, poliovirusun sinir sistemine kan yolu ile geçişini engellemek üzere serumda antikor oluşturarak poliomyeliti önlemektedir. IPV'nin en büyük avantajı aşıya bağlı paralitik polio vakalarına neden olmamasıdır. Dezavantajı ise poliovirusa karşı çok daha az intestinal immünite sağlamasıdır.

Koruyucu değeri %95'tir. Daha önce aşılanmamış erişkinler bu tip aşıyla aşılanmalıdırlar. Gebelere ve bağışıklık sistem yetmezliği olanlara önerilebilir. Hiçbir ciddi yan etkisi yoktur. IPV, OPV'den çok daha pahalıdır.

Her biyolojik üründe olduğu gibi inaktive polio aşısı uygulanmasından sonra da alerjik reaksiyon görülebilir. Aşıların her zaman tam teşekküllü sağlık merkezlerinde veya hekim kontrolünde uygulatılması gerekir.

Bir zamanlar tüm dünyada görülebilen çocuk felci, bu hastalığın dünyadan yok edilmesi için başlatılan yoğun aşılama kampanyaları sonucunda dramatik bir şekilde azalmış günümüzde sadece birkaç ülkede görülür olmuştur.

Ülkemiz 21 Haziran 2002'de Polio'dan (çocuk felci) arındırıldığına dair sertifika almıştır. Ancak ülkemizde de halen devam ettiği gibi çocuk felci aşılaması, polio virüsü dünya üzerinden yok edilene kadar devam edecektir.

Program: 6, 10, 14 haftalıkken OPV (hastalığın yaygın olduğu ülkelerde doğumda da bir doz yapılır). 2, 4 ve 12-18 IPV.

Ek Doz: Hastalığın yaygın olduğu ülkelere yapılacak yolculuktan önce hayat boyu koruyacak bir doz

Yolculuk Öncesi: 4 hafta önce