Deratizasyon İşlemi

Fare veya fare izleri bulunan gemilerin Dünya Sağlık Örgütü’nün belirlediği ilaç ve yöntemlerle fareden arındırılması işlemidir.

Gemi Sağlık Kontrolünden Muhafiyet Sertifikası

Uluslararsı Sağlık Tüzüğü 2005 hükümleri gereğince Dünya Sağlık Örgütüne üye ülkelere giriş-çıkış yapan deniz taşıtlarına uygulanacak sağlık tedbirlerine ilişkin olarak kullanılan daha kapsamlı bilgiler içeren bir belge olup,15 Haziran 2007 tarihinden itibaren gemilere "Deratizasyon istisna/Deratizasyon Belgesi" yerine kullanılmaya başlanmıştır.

Deratizasyon İşlemi Nasıl ve Hangi Yöntemlerle Yapılır?

DERATİZASYONUN YAPILMASI

Fare mücadelesi iyi hazırlanmış ekip tarafından yapılmalıdır.Ekipte çalışanlar farelerin biyolojik ve ekolojik özelliklerini mücadele yöntemlerini kullanılan rodentisitlerin etkisini çevreyi ve kendilerini koruma tedbirlerini bilmelidir.

Deratizasyon üç etap içinde yapılır:

1. fare denetimi,

2. farelerin öldürülmesi ve

3. alınan neticeyi açıklamak

1. Fare denetimi

Pasif ve aktif metotların yardımı ile yapılır. Bu metotlarla fareler hakkında bilgi toplanır; farelerin yerleştikleri yerler tespit edilir, farenin türü ve fare popülasyonunun (toplamının) yaklaşık sayısı belirlenir. Pasif metot yardımı ile insanlara sorular sorulur ve fareler için malumat alınır. Aynı zamanda farelere ait biyolojik indikatörler aracınız (dışkı, delik, yuva, kuyruk ve ayak izleri) kullanılır.

Aktif metotla fare denetimi daha uzun sürer ve bu yöntem bazı teknik cihazların kullanılmasıyla yapılır. Bu yönde pratikte kullanılan usuller:

Canlı ve ölü yakalayan kapanlar standartlara göre 1 adet kapan 30 m kareye yerleştirilir.

Zehirsiz tuzak yem istasyonları.Bir istasyonda 10 adet gıda maddesi tutunmak şartı ile hazırlamak ve o standartlara göre 30 m kareye yerleştirilir.

Ayak ve kuyruk izlerinin tespit edilmesi için toz maddelere (talk, un, kemik unu) belirli yerlere püskürtülür)

Fare delikleri kağıt ile tıkanır ve 24-48 saat sonra açılan deliklerin sayısı tespit edilir.

Fare popülasyonunun sayısını tespit etmek

Fareler gruplar halinde yaşarlar. Fareler yaklaşık sayısını açıklanması fare mücadelesinde büyük önemi vardır. Fare popülasyonun yaklaşık sayısı üç tarzda gösterebilir:

Az - kontrol edilen yerde fare yuvaları ve delikler görülmemektedir. Dışkı ve izler çok azdır.

Orta - kontrol edilen yerde fare yuvaları ve delikler 2-4 yerde görülmektedir. Dışkı ve fare izleri 30-40 adetten fazla görülmemektedir.

Çok - kontrol edilen yerde, gezen fareler görülmektedir. Fare deliklerinin sayısı, izler ve dışkılar çoktur.

2. Farelerin Öldürülmesi (Deratizasyon)

Fare mücadelesinde en önemli şart farelere karşı alınan önleyici (proflaktik) tedbirlerdir. Bu tedbirlerin elverişli olması halinde farelerle mücadelede 2/3 başarı kazınılmış sayılır. Önleyici tedbirlerle takip edilen amaç binalara depolara uçaklara, gemilere ve benzerlerine farelerin girmesini önlenmektir. Binaların temelleri derin ve betondan oluşmaktadır. Kanalizasyon ve su tesislerinin yapılışında farelerin geçebileceği delikler bırakılmamalıdır. Zemin katlarda bulunan pencereler ve havalandırma delikleri metal ızgaralarla kaplanmalıdır. Kanal sifonlarının kapakları her zaman yerinde durmalıdır. Uçak, tren, liman ve depo alanları geceleri iyi ışıklandırılmalıdır. Uçakların kapıları geceleri sıkı kapanmalıdır. Gemilerin babalara bağlanan halatlarına Haciz denen madeni veya tahtadan yapılana cihazlar takılmalıdır. Farelerin erişebileceği yerde gıda bulundurulmamalıdır.

Tüm bu tedbirlere rağmen bir yere fare yerleşirse o zaman onlara karşı savaş yapmak gerekir ve bu üç metodun yardımı ile olur: Mekanik, biyolojik ve kimyasal.

Mekanik savaş: Fareler canlı veya ölü yakalayan kapanların kullanılmasıdır. Son senelerde farelere karşı yapışkan plakalar da kullanılmaktadır. Bunlarda ev sıçanlarına karşı savaşta daha müspet netice alınır.

Biyolojik savaş: Farelerin bir çok doğal düşmanları vardır. Evcil hayvanlardan kediler ve bazı cins köpekler fareleri iyi avlar. Vahşi hayvanlardan yırtıcı kuşlar, yılanlar, tilki, sansar, gelincik gibi hayvanlar farelerin düşmanlarıdır. Geçmiş yıllarda farelere karşı yeme karıştırılarak salmonella bakterileri kullanılmış, fakat insanlara da hastalık tehlikesi yaratıldığından günümüzde bu yöntemden vazgeçilmiştir.

Kimyasal savaş: Farelerle en başarılı savaş bazı kimyasal maddelerin kullanımıyla olur. Fareleri öldüren kimyasal maddelere rodentisit denilir. Rodentisitlere 4 şekilde kullanılabilir:

gıda maddelerine karıştırılarak

Toz halinde sıvı üzerine serpilerek

Toz halinde doldurucu başka bir madde ile yer üzerine püskürterek

Gazlama (fumigasyon) yolu ile

Farelerin % 50 sini öldüren oral alınmış zehrin minimum miktarına ve farenin ağırlığına göre rodentisitler dört gruba ayrılır:

1. %50- 50mg/kg olan az             en az toksik ve çok tehlikeli

2. %50- 50-200mg/kg                  çok toksik ve tehlikeli

3. %50- 200-100mg7kg               orta derecede toksik ve tehlikeli

4. %50- 1000mg/kg olan fazla     toksik ve tehlikesi az

Farelerin etki gösterdikleri zaman süresine göre rodentisitler

1. Yeme konan çabuk etkili zehirler ve

2. Yeme konan yavaş etkili birikici zehirler olmak üzere iki gruba ayırmak mümkündür:

Çabuk etkili zehirler: Bu amaçla yeme %1-3 çinko fosfat, %2-3 Antikoagulant gibi rodentisitler konabilir. Böyle hazırlanmış zehirli yemlerin öldürücü süresi 2 dakikadan 2 saate kadardır. Zehir alan fareler fare popülasyonunda büyük panik yaratırlar ve zehri anlayan farelerde bu cins zehirli yerlere çekingenlik yaratır.

Yeme konan yavaş etkili birikici zehirler: Bu grubu genel olarak antikoagulantlar temsil eder ve aralarında Rakumin 57, Tomozin, Varfarini, birinci rejenerasyon ve Difenakum, Bromadilen-ikinci jenerasyon zoolenıtısiolder gösterebilir.

Antikoagulantlarla hazırlanan yem zehirlerine fareler tarafından çekingenlik görülmemektedir ve sürekli fareler bu yemleri alırlar. Antikoagulant rodentisiti alan fare türlerinden gri keme 3-6 gün zarfında, kara keme 5-12 gün zarfında ve ev sıçanı 6-20 gün zarfında ölürler. Bu rodentisitler kan pıhtılaşmasını önleyici madde olduğundan 5-6 defa yenilecek olursa fareleri öldürür. Antikoagülantlar şehirlerde ve kırsal yerlerde yapılan fare mücadelesinde yaygın bir şekilde denenmiş ve çok olumlu sonuçlar vermiştir. Antikoagülantlar buğday, mısır kırması, pudra şekeri dibi maddelerle karıştırılmış pellet, yem ve mum bloklar başta olmak üzere değişik formulasyonlarda imal edilmektedir. Hazır zehirleri yemek 15-20 cm uzunluğunda ve 7-10 cm çapında kesilmiş plastikten su boruları veya 7cm lik karşılıklı delik açılmış tahta karton  mukavva kutuların içine konulup ve üstlerine oynatılmamaları için taş parçası veya başka bir ağırlık bırakılır. Birinci jenerasyon antikoagulantların bir istasyon kümesinde yem miktarı 150-300 gr dır. İkinci jenerasyon antikoagulantların kullanılışında ise kemelere karşı 20gr veya 1 yemek kaşığı, ev sıçanları için 5-10gr veya 1 kahve kaşığıdır. Birinci jenerasyon antikoagulantlara direnç gösteren farelere karşı ikinci jenerasyon gruptan rodentisitler kullanılır.

Gazlama (fumigasyon)- Fare savaşında ekseriye gemilere kullanılan bir yöntemdir. Fumigasyonda asit siyanhidrit ve metil bromür gazlama kullanılır. Asit siyanhidrit gazının dozu 1metreküp-l 2-5 gr dır, metil bromürün ise 1metreküp-68.5gr dır. Gazlama zor bir yöntemdir çevre ve çalışanlar için büyük tehlike yaratılacağından son yıllarda uygulanması küçük ölçüdedir.

3. Deratizasyondan alınan neticeyi tespit etmek

Fare mücadelesinde alınan netice deratizasyonun yapılmasından 5-10 gün sonra kontrol edilir. Kontrol genel olarak aşağıda gösterilen üç usulün birisinin istifade edilmesiyle yapılır

kapanların kullanılması

fare deliklerinin kağıt parçalarıyla tıkanması

zehirsiz yem istasyonlarının yerleştirilmesi

Neticenin hesaplanması formül yardımı ile olur:

                        N =  (A-B)x100

                                   A

N- netice

A- Deratizasyondan evvel kapanlarla tutulan farelerin sayısı (çalışan delikler, yenmiş gıda)

B- Deratizasyondan sonra kapanlarla tutulan farelerin sayısı(çalışan delik, yenmiş gıda)

Örnek: Deratizasyondan evvel 100 kapanda 40 fare yakalanmış (delik çalışıyor, gıda yenmiş) A= 40

Deratizasyondan sonra 100 kapanda 2 fare yakalanmış (delik çalışıyor, yem yenmiş) B=2

                   N =  (40-2)x100  =  38x100  =  3800  =  95

                               40                  40           40

Demek ki yapılan fare mücadelesinde %95 başarı elde edilmiştir.

Farelerden temizlenen yerler her ay bir defa kontrol edilmelidir.Bu gibi yerlerde sürekli birikici yem zehirleri bulundurulması gereklidir. Bu başka farelerin gelmelerini önlemek amacı ile yapılır. Fare popülasyonu doğal olarak tabi ve suni şartların tesiri altında devamlı değişmektedir.