Amaç
Madde1- Bu Yönerge'nin amacı, ülkemize bulaşıcı ve salgın hastalıkları sokmamak,ülkemizde çıkan veya başka ülkelerden gelenlerce taşınmış bulaşıcı ve salgın hastalıkların başka ülkelere yayılmasını önlemekle görevli Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğünün uhdesinde bulunan Sarı Humma aşısını ve diğer gerekli aşıları uygulamakla ve uluslararası geçerliği olan Aşı Kartı düzenlemekle yükümlü, Uluslararası Sağlık Tüzüğü hükümlerine göre Dünya Sağlık Örgütünce onaylanmış Aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezlerinin uygulayacağı esasları belirlemektir.

Tanımlar

Madde 2-Bu Yönerge'de yer alan terimlerin tanımları aşağıda belirtilmiştir.
a)Aşı; Bağışıklık sisteminin yanıtını uyarmak ve hastalığa engel olmak amacıyla vücuda verilen patojenik özelliği yok edilmiş virüs, bakteri yada bakteri parçalarından oluşan bir süspansiyondur.
b)Soğuk Zincir; Bir aşının etkinliğini üretimden kişiye verilene kadar koruyan ve ihtiyacı olanlara yeterli miktarda etkin aşının ulaşmasını sağlayan insan ve malzemeden oluşan sistemdir.
c)Soğuk Zincir Sorumlusu; Aşı ve soğuk zincir malzemesi ihtiyacının belirlenmesi, aşıların soğuk zincire uygun olarak temini, saklanması ve dağıtımından sorumlu kişidir.
d)Aşı Sorumlusu; Bağışıklama hizmetlerinin planlanması, izlenmesi, denetlenmesi, değerlendirilmesi ve lojistiğinden sorumlu kişidir.
e)Aşı ve Soğuk Zincir Sorumlusu Yardımcısı; Aşı ve soğuk zincir sorumlusu bulunmadığı zamanlarda aynı görev ve yetkileri taşıyan ve kendilerine verilen talimatları yerine getirerek onlara yardımcı olan kişidir.

SOĞUK ZİNCİR UYGULAMA ESASLARI

Soğuk Zincir ve Aşı Sorumlusu
Madde 3-Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü'nde ve her aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezi'nde bir soğuk zincir sorumlusu ve yardımcısı tayin edilmeli ve sorumlu kişiler Sağlık Memuru veya Hemşire olmalıdır. Aşı sorumlusu ise her aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezi'nde sorumlu hekim olup, yardımcısı da sağlık personeli olmalıdır.

Aşıların Son Kullanma Tarihleri
Madde 4-Aşıların dağıtımında ve kullanımında son kullanma tarihleri mutlaka göz önüne alınarak, miadı önce dolacak aşıların önce kullanımı sağlanmalı ve miadı dolmuş yada kullanım süresi dolmuş olanlar vakit geçirilmeden bir tutanak tutularak imha edilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderilmelidir.

Aşıların Saklanması
Madde 5-Sağlık Denetleme Merkezlerinde aşılar, aşı saklama dolabında saklanmalı; bu dolaplarda mutlaka bir termometre olmalı, bozulan veya kırılanın yerine hemen yenisi konulmalı ve aşı saklama dolabının ısısı +2 ile +8 dereceler arasında korunmalıdır.(Özellikle +4 derecede kalması sağlanmalıdır).

Aşı Saklama Dolabı Isısının Takibi
Madde 6-Aşı saklama dolabının kapısına bir ısı izlem çizelgesi yapıştırılarak, dolabın ısısı sabah ve akşam bu çizelgeye kaydedilmelidir. Isı izlem çizelgesinin altında soğuk zincir sorumlusu ve yardımcısının adı soyadı bulunmalı ve her takipte imzalanmalıdır.

Aşı Saklama Dolabının Yeri
Madde 7-Aşı saklama dolabı, aşırı soğuk ve sıcaktan korunmalı, muhafazalı uygun bir odaya ve duvardan 15-20 cm. uzaklıkta düz bir zemine yerleştirilmelidir.Bu odanın anahtarı ise sadece Aşı ve Soğuk zincir sorumlusunda bulunmalıdır.

Elektrik Kesintisi
Madde 8-Uzun tatillerde ve elektrik kesintilerinde, soğuk zincir sorumluları dolap ısısını kontrol ederek gereken önlemi almalıdırlar.Olabilecek elektrik kesintilerinde buzluktaki buz aküleri aşı saklama dolabı kapağına yerleştirilmeli ve kapak açılmamalıdır.Bu yolla aşıların 36-48 saat süre ile soğuk zinciri kırılmamış olur.

Bakım ve Stok
Madde 9-Her yıl tekrarlanmak üzere her aşı merkezinin soğuk zincir malzemesi mevcudu, periyodik bakım ve tamir gerektirenler ile yeni malzeme ihtiyacı belirlenmeli, onarımı veya temini sağlanmalıdır.

Aşı Saklama Esasları
Madde 10-Aşılar yalnızca aşı saklama dolabı raflarında tutulmalı ve aşı şişeleri ile aralarında yeterli hava akımı olacak şekilde yerleştirilmelidir.
a)Aşı yerleştirilmesinde miadı yakın bir sürede dolacak aşıların en kolay alınabilecek ön kısımda bulunmasına dikkat edilmelidir.
b)Dolap kapağına hiçbir şey koyulmamalı, buzdolabına asla aşı dışında içecek, yiyecek ve benzeri maddeler koyulmamalıdır.
c)Buzlukta aralıklı olarak dizilmiş buz aküleri bulundurulmalı ve buzluğun 0,5 cm den fazla buzlanmamasına dikkat edilmeli; buzluk buz aküleri için kullanılmalı ve aşılar buzluğa koyulmamalıdır.
d)Aşı saklama dolabının üst rafına Polio, Sarı humma ve Kızamık aşıları; orta rafına PPD solusyonu ve BCG aşısı; alt rafına DBT,TT,Td,Hepatit B ve sulandırıcıları yerleştirilmelidir.En alt kısma dolap ısısının sabit tutulmasına yardımcı olmak üzere su şişeleri yerleştirilmelidir.

Aşıların Nakli
Madde 11-Aşı saklama dolabı temizliği yapılırken ve saha transportu gerektiğinde aşılar aşı nakil kabı ile ve+2-+8 derecelik ısıyı koruyacak şekilde nakledilmeli ve korunmalıdır.

Şüpheli Aşılar ve Diğer Problemler
Madde 12-Donduğundan şüphelenilen DBT,TT,Td, ve benzeri aşılar Ek1de sunulan Donma-Çalkalama testi ile değerlendirilmeden kullanılmamalıdır. Ayrıca aşı saklama dolabı sıcaklığı ile ilgili muhtemel problemler ve yapılması gerekenler, aşı nakil kaplarını kullanırken dikkat edilmesi gerekenler ile aşı saklama dolabında aşıların doğru yerleştirilme şekli Ek 2-a ve 2-b'de sunulmuştur.

Aşıların Isı Özellikleri
Madde 13-Canlı viral aşılar, özellikle oral polio aşısı ve sarı humma aşısı ısıya çok duyarlıdır. Adsorbe difteri, tetanoz toksoidleri ve boğmaca aşısı (DBT), difteri, tetanoz toksoidleri ve asellüler boğmaca aşısı, DT, Td, inaktif polio aşısı, Hib, hepatit B aşısı ve influenza aşısı özellikle donmaya duyarlıdır. Oral Polio aşısı taşıma ve depolama sırasında 0-+4 derece ısıda bulundurulmalıdır. Diğer aşılar için ısı +2-+8 derece olmalıdır.

GENEL MÜDÜRLÜK MERKEZ VE AŞI YAPMAYA YETKİLİ SAĞLIK DENETLEME MERKEZİ AŞI SORUMLUSU VE YARDIMCISININ GÖREVLERİ

Görev ve Yetkiler
Madde 14-Genel Müdürlük politika ve stratejileri doğrultusunda, her aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezi'nin bağışıklama hizmetlerindeki mevcut durumu ve kaynaklarını göz önünde bulundurarak, bağışıklama hizmetlerinin amaç ve hedeflerini tespit etmek, yıllık planları hazırlamak , eğitim ve değerlendirme toplantıları düzenlemek ve tespit edilen aksaklıkların giderilmesi için Genel Müdürlük ile koordineli olarak çalışmakla görevlidir.
Her aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezi'ne ait bağışıklama çalışmalarının temel göstergeleri olan kayıt sistemlerini ve aylık aşı çalışma bildirimlerini düzenli olarak kontrol etmek ve bu kayıtlardaki eksikliklerin giderilmesi hususunda personele gerekli eğitimi vermek ve Ek 3'te sunulan aşı çalışma bildirimlerinin her ay düzenli olarak Genel Müdürlüğe ulaşmasını sağlamakla görevlidir.

GENEL MÜDÜRLÜK MERKEZ VE AŞI YAPMAYA YETKİLİ SAĞLIK DENETLEME MERKEZİ SOĞUK ZİNCİR SORUMLUSU VE YARDIMCISININ GÖREVLERİ

Aşı Alımı ve Sevkiyatı
Madde 15-Her türlü aşı ve tıbbi malzemeyi teslim almak, bu maddelerin soğuk zincir kurallarına uygun olarak, Genel Müdürlük aşı deposuna ve aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezi'ne girişini, saklanmasını ve dağıtımını sağlamakla yükümlüdür.
Teslimler sırasında teslim edilen miktarların gerekli kontrollerini yaparak Ek 4'te sunulan aşı tensip ve teslim tutanağına kaydederek imza sirkülerini takip etmekle yükümlüdür.

Sorumluluk
Madde 16-Genel Müdürlük aşı deposundaki ve aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezlerindeki soğuk zincir malzemelerinin lojistik durumu hakkında bilgi sahibi olmak, ihtiyaçları zamanında tespit edip Aşı sorumlusuna bilgi verilerek temin yoluna gitmek, bakım ve onarımını sağlamakla sorumludur.

Görevler
Madde 17-Genel Müdürlük aşı deposundaki aşı stok kayıtları ve her aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezlerindeki aşı stok kayıtları ile uygulanan aşı kayıtlarını düzenli bir şekilde tutmak ve Genel Müdürlük Merkez Sorumluları için Ek 5'te sunulan Aylık Kullanılan ve talep edilen aşılara ait Aşı Çalışma Formunu tutmak, her aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezlerinden aylık olarak gelen aşı çalışma bildirimlerindeki aşılama ile ilgili bilgileri izlemek ve değerlendirmekle görevlidir.

Denetim
Madde 18-Genel Müdürlük Aşı Sorumlusu ile birlikte plan dahilinde aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezlerinin denetimine katılmak, soğuk zincir uygulamalarını yerinde görmek, personelin bu konudaki bilgisini değerlendirmek, yetersiz olduğu konularda hizmet içi eğitim planlamak üzere Eğitim Şubesi ile işbirliği yapmak ve bizzat eğitimlere katılmakla yükümlüdür.

BÖLGE BAŞTABİPLİKLERİNE AİT GÖREVLER

Sorumluluk
Madde 19-Bölge Baştabiplikleri, kendi bölgelerindeki aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezlerinin bağışıklama hizmetlerinden sorumludur.

Aşı Bildirimlerinin Takibi
Madde 20-Her Bölge Baştabipliği, kendi bölgesindeki aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezlerine ait aşı ve soğuk zincir sorumlularının listesini ve varsa bu listelerde yapılan değişiklikleri Genel Müdürlüğe bildirmekle yükümlüdür.

Denetim
Madde 21-Her Bölge Baştabipliği kendi bölgesindeki aşı yapmaya yetkili Sağlık Denetleme Merkezlerinde yapılan bağışıklama hizmetlerini denetlemek ve aylık aşı çalışmalarını takip ederek her ayın 10'una kadar Genel Müdürlüğe ulaştırılmasını sağlamak ile yükümlüdür.

Yürürlük
Madde 22-Bu Yönerge Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürü tarafından imzalandığı tarihte yürürlüğe girer.

Yürütme
Madde-23 Bu Yönerge hükümlerini Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürü yürütür.

EK 1:

DBT, Td, TT ve benzeri aşılar için DONMA-ÇALKALAMA TESTİ

Hiç donmamış aşılar Zaman Donmuş ve çözünmüş aşılar
Saydam ve bulanık Şu anda Folliküler veya granüler partiküllü, az bulanık
Hala saydam ve bulanık 15 dakika sonra Ampülün tabanına çökelti oturur
Berraklaşmaya başlar,çökelti yoktur 30 dakika sonra Hemen hemen tamamı berraktır, fakat yoğun bir çökelti vardır
Yarı berrak ampul sallandıkça hareket eden kalın bulanıklık vardır 1 saat sonra Ampul sallandıkça zorlukla hareket eden çok yoğun bir çökelti vardır
BU AŞIYI KULLANABİLİRSİNİZ. BU AŞIYI KULLANMAYINIZ.

EK 2-a:

AŞI SAKLAMA DOLABI SICAKLIĞI İLE İLGİLİ MUHTEMEL PROBLEMLER VE AŞI NAKİL KAPLARINA AİT DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER:

Eğer aşı saklama dolabı sıcaklığı çok düşükse:
(Termometre +2 derecenin altını gösteriyorsa)

" Termostat düğmesini daha sıcağa çeviriniz. (genellikle daha düşük numaraya)
" Aşı saklama dolabının buzluk bölmesinin kapağını kontrol ediniz. Kırılmış olabilir.
" Termostat ayarı bozuk olup aşı saklama dolabı sürekli çalışıyor olabilir.
" Aşı sorumlusuna haber veriniz.

Eğer aşı saklama dolabı sıcaklığı çok düşükse:
(Termometre +8 derecenin üstünü gösteriyorsa)

" Aşı saklama dolabının çalışıyor olup olmadığını kontrol ediniz.
" Elektrik kaynağını kontrol ediniz.
" Termostat düğmesini soğuk tarafa çeviriniz.(genellikle daha yüksek numaraya)
" Aşı saklama dolabının gazı bitmiş soğutmuyor olabilir.
" Aşı sorumlusuna haber veriniz.

Aşı nakil kaplarını kullanırken:

" Aşı nakil kaplarını gölgede saklayınız.
" Buz akülerini Aşı nakil kaplarına yerleştirmeden önce üzerinde boncuklamalar oluncaya kadar bekleyiniz.
" DBT, TT,Td aşılarını kağıda yada naylona sarınız, buzla temas etmemeleri için kabın orta kısmına yerleştiriniz.
" Aşı nakil kaplarının kapağını mümkün olduğunca kapalı tutunuz.
" Unutmayın, aşı nakil kaplarında aşılar sadece 1 gün boyunca saklanmalıdır.