Etken: Veba basili Yersinia Pestis'tir.

Bulaş Yolu: Veba, kemirgenleri etkileyen zoonotik bir hastalıktır.Sıçanlardan diğer hayvanlara ve insanlara sinekler aracılığıyla bulaşır. Yakın temas halinde hastadan solunum yoluyla çıkan damlacıkların infeksiyonu diğer insanlara bulaştırdığı zatürreli veba hariç; infeksiyonun insandan insana bulaşması söz konusu değildir.

Hastalığın Seyri: Vebanın başlıca 3 klinik şekli vardır:

          Hıyarcıklı veba; genellikle infekte sineklerin ısırığı sonucu meydana gelir. Drenaj lenf düğümlerinde lenfadenit gelişir, en çok da bölgesel lenf düğümleri etkilenir. Şişme, ağrı ve lenf düğümleri iltahabı karakteristik veba bubonlarını oluşturur.

          Septisemik veba; hıyarcıklı vebadan gelişir ya da lenfadenit hariç diğer özellikleri taşıyan bir formda gelişir.İnfeksiyonun kan dolaşımına yayılması , menenjit, endotoksik şok ve yayılmış intravasküler pıhtılaşmaya yol açar.

          Zatürreli veba; veba basilinin vücudun vücudun diğer bölgelerinden akciğerlere yayılmasını izleyen ikincil bir infeksiyondur. Çok şiddetli zatürreye neden olur. Solunum yoluyla çıkan damlacıkların başkalarına bulaşması sonucu oluşan infeksiyon, o kişilerde primer akciğer vebasına yol açar.

Acil ve etkili bir tedavi uygulanmazsa, hıyarcıklı veba vakalarının %50-60'ı ölümle sonuçlanır. Tedavi edilmeyen septisemik ve zatürreli veba da değişmez bir biçimde ölümle sonuçlanır.

Coğrafi Dağılım: Dünyanın birçok yerinde sıçanlarda veba infeksiyonu odakları bulunur.Orta,doğu ve güney Afrika'da, güney Amerika'da, kuzey Amerika' nın batı bölümünde ve Asya'daki birçok alanda yabani kemirgen vebası mevcuttur. Bazı alanlarda, vahşi ve evcil sıçanlar arasında temas yaygındır.Bu da lokal insan vebası salgınlarına ve ara sıra genel salgınlara neden olur.

Yolcular için Risk: Genellikle düşüktür. Ancak veba vakalarının görüldüğü bölgelerdeki kırsal alanlara gidenler ve buralarda kamp yapan, dağlık alanlarda gezenler ve kemirgenlerle temas edenler için risk söz konusu olabilir.

Profilaksi: Sadece mesleki açıdan vebaya karşı büyük risk altında olanlar hıyarcık vebasına karşı bir aşı mevcuttur.Ancak bu aşı birçok ülkede ticari olarak satılmamaktadır.

Önlemler: Canlı ya da ölü kemirgenlerle temas etmekten kaçınılmalıdır.

Etken: 01 ve 0139 serogruplarına ait Vibrio cholera bakterileri.

Bulaş Yolu: İnfeksiyon, infekte olmuş kişilerin kusmuklarıyla veya dışkılarıyla dolaylı veya dolaysız yoldan kirlenmiş su ve besinlerin tüketilmesi ile meydana gelir. Kolera sadece insanları etkiler, konak bir hayvan ya da vektör bulunmamaktadır.

Hastalığın Seyri: Ciddilik durumu değişen akut bir bağırsak hastalığıdır. Hafif vakalarda sadece ishal görülür. Daha şiddetli vakalarda, aniden başlayan, bol miktarda sulu ishal, buna eşlik eden mide bulantısı ve kusma; bunların sonucu olarak da dehidratasyon görülür.Tedavi edilmeyen şiddetli vakalar, dehidratasyonun dolaşımı çökertmesine ve birkaç saat içinde ölüme sebep olur.

Coğrafi Dağılım: Yeterli sıhhi donanıma ve temiz içme sularına sahip olmayan yoksul ülkelerde ve altyapının tamamen hasara uğradığı savaştan yeni çıkmış ülkelerde görülür. Özellilkle Afrika ve Asya'da, daha az olmak üzere Orta ve Güney Amerika'da gelişmekte olan ülkeler bu hastalıktan etkilenmektedir.

Yolcular için Risk: Kontamine su ve yiyecekten kaçınılmasına ilişkin basit önlemler alınması halinde, ciddi anlamda kolera riskiyle karşı karşıya değildirler. Son zamanlarda bulunan yeni aşılar pek çok yolcu için gerekli değildir. Temiz içme suyu ve yiyeceğin hassasiyetle seçilmesi kolerayı önlemede aşıdan daha önemlidir; aşılı yolcu da yiyecek ve su konusunda dikkatli olmalıdır. Aşılama özellikle artan hastalık riski altında bulunanlar, daha çok mülteci bölgelerinde acil bakım ve sağlık çalışanlarıdır.

Profilaksi: Bazı ülkelerde yolcuların ve mesleki risk grubu altındaki kişilerin kullanması amacıyla, ağızdan alınan kolera aşıları mevcuttur.

Önlemler: Diğer ishalli hastalıklardaki gibidir. Mikrop bulaşma ihtimali bulunan gıda, içecek ve içme sularını tüketmekten kaçınılmalıdır. Şiddetli ishal durumlarında dehidrasyonla mücadele edebilmek için oral rehidrasyon tuzları kullanılmalıdır.

Sarı Humma

 

Neden: Flavivirüs cinsine ati bir arbovirüs olan, Sarı Humma virüsü.

Bulaşma Yolu: Sarı humma; kentsel ve bazı kırsal alanlardaki enfekte edici Aedes Aegypti sineklerinin, ya da Güney Amerika'daki ormanlardaki diğer sineklerin ısırıklarıyla bulaşır. Sinekler gündüzleri ısırmaktadır. Bulaşma olayı 2500 metreye kadar olan yerleşim birimlerinde gözlenebilir. Sarı humma insanları ve maymunları enfekte etmektedir.

Vahşi yaşamın hüküm sürdüğü yerler ve ormanlık bölgelerde, maymunlar enfeksiyonun başlıca deposudur ve enfeksiyonun maymundan maymuna bulaşması sinekler aracılığıyla olur. Enfekte edici sinekler, ormanlık alana giren insanları ısırabilir ve genellikle yerel vakalara ve küçük salgınlara neden olur.

Kentsel bölgelerdeki bulaşmada maymunların rolü yoktur, enfeksiyon sinekler vasıtasıyla insanlar arasında yayılır. Yoğun kitlelerin yaşadığı yerlerde enfeksiyonun vuku bulması, büyük sarı humma salgınlarına sebebiyet verebilir.

Afrika'daki nemli savana bölgelerinde ara bir bulaşma modeli yaygındır. Sinekler hem insanları hem de maymunları enfekte eder ve böylece lokal salgınlara neden olurlar.

Hastalığın Belirtileri Nelerdir? Bazı enfeksiyonlar belirti vermese de, birçok enfeksiyon iki safha halinde hastalığa neden olur. Başlangıçta; ateş, kas ağrısı, baş ağrısı, titreme, iştahsızlık, mide bulantısı ve/veya kusma ve sıklıkla kalp atışında yavaşlama görülür. Hastaların yaklaşık %15'i birkaç gün içinde ikinci safhaya girerler: Yeniden ateş çıkması, sarılık gelişmesi, karın ağrısı, kusma ve kanama belirtileri. Bu hastaların yarısı ilk belirtilerin başlamasından 10-14 gün sonra ölürler.

Nerelerde Görülür? Sarı humma virüsü, Afrika'nın bazı tropikal bölgelerinde ve Amerika'nın orta ve güney bölümlerinde lokal olarak yaygınlık gösterir. 1980'lerin başından beri salgınların sayısı artmaktadır. Vektörün ve uygun primat konakların mevcut durumda olmasından dolayı diğer ülkeler de sarı humma riskini taşımaktadırlar (henüz hiçbir sarı humma vakasının tespit edilmediği Asya da dahil).

*Harita (CDC den alınmıştır) Afrika'nın Sarı Humma endemik kuşağı (02.06.2003)

Haritanın Büyük Boyutunu Görmek İçin Lütfen Resmin Üzerine Tılayınız. 

  

*Harita (CDC den alınmıştır) Amerika'nın Sarı Humma endemik kuşağı (02.06.2003)

  Haritanın Büyük Boyutunu Görmek İçin Lütfen Resmin Üzerine Tılayınız. 

 

Yolcular için Riski: Sarı hummanın yaygınlık gösterdiği yerlere seyahat eden kişiler risk altındadırlar. Ormanlık bölgelere ve vahşi ortamlara giren kişiler için risk çok daha fazladır. Enfeksiyona maruz kalma riski, sinek ısırmalarına karşı tedbir alınarak ( Koruyucu elbiseler, cibinlik, sivrisinek kovucu preparatlar) azaltılabilir Sarı hummayı taşıyan sineklerin daha çok gündüzleri ısırdığı unutulmamalıdır

Hastalıktan Korunma: Aşı olma. Bazı ülkelerde, o ülkeye gelen kimseler için sarı humma aşısı olma şarttır

Aşı

Hastalık, bağışık olmayan yetişkinlerde ölümle neticelenebilir ancak sarı humma aşısı yüksek oranda etkilidir ( yaklaşık %100). Sarı hummanın bulaşma riskinin olduğu bölgeler veya ülkelere giden her yolcunun aşı olması tavsiye edilmektedir. Ülke içindeki seyahatler için; kentlerden, sarı humma vakalarının sık görüldüğü alanlara (Amerika'nın güneyi ve Afrika) yapılan yolculuklar için aşı olunması önerilmektedir (haritaya bakınız). Bu durum, bu ülkelerde hastalığın resmi olarak rapor edilmediği hallerde de geçerlidir.

Not: Yolcuların kişisel koruma amaçlı olarak aşı olması zorunlu bir gereksinim değildir.

Sarı Humma Aşısı Kimlere Yapılır? Vakaların sık görüldüğü bölgelere giden tüm yolculara yapılır. 9 ayını doldurmamış bebekler için kullanılmaz, gebelikte de kısıtlamalar vardır.

Aşının türü : Canlı viral aşı 10 yılda 1 yapılır.

Aşı Uygulanmayanlar : Yumurta alerjisi; ilaç, hastalık ya da semptomatik HIV enfeksiyonundan dolayı bağışıklık baskılanması; önceki bir doza karşı aşırı duyarlılık; gebelik

Gitmeden Önce : Uluslararası aşılama sertifikası, aşılandıktan 10 gün sonra geçerlilik kazanır, 

ZORUNLU AŞILANMA

SARI HUMMA

Sarı hummaya karşı zorunlu aşılanma, hassas ülkelere yurt dışından sarı humma virüsünün gelmesini önlemek için yerine getirilmektedir. Bu ülkeler sarı hummanın görülmediği ancak taşıyıcı sineklerin ve insan olmayan konakların bulunduğu ülkelerdir. Virüsün enfekte bir yolcu vasıtasıyla ülkeye ithal edilmesi, enfeksiyonun potansiyel olarak sinekler ve primatlara (maymunlar vb.) yerleşmesine neden olabilecek, bu da yerel toplumda bir enfeksiyon riski oluşması sonucunu doğuracaktır. Böyle vakalarda, sarı humma bulaşma riskinin bulunduğu ülkelerden gelen tüm yolcular için -havaalanından transit geçiş yapmışlar da dahil, aşılama bir giriş koşuludur.

Eğer sarı humma aşılaması tıbbi nedenlerden dolayı bir kontrendikasyon ise bundan muaf tutulabilmek için bir sağlık sertifikası istenir.

Uluslar arası sarı humma aşılama sertifikası, aşı olunduktan 10 gün sonra geçerlilik kazanır ve 10 yıl boyunca geçerli sayılır.

Yolcuların, aşılama sertifikası istenmemesi durumunu, o ülkede sarı hummaya maruz kalma riski olmadığı şeklinde yorumlanamayacağını unutmamaları gerekir.

Sarı humma hastalığı olan ve ülkeye girişte tüm yolculardan on gün önce sarı humma aşısı ile aşılandığını gösteren uluslararası aşı sertifikası isteyen ülkeler için aşağıdaki linki tıklayarak bilgi alabilirsiniz.

http://www.who.int/ith/countries/en/ 

 

 

Bu bilgiler www.hssgm.gov.tr den alınmıştır